AI in klare taal-editie
Een Bloomberg-onderzoek laat zien wat er gebeurt als niemand de AI meer tegenspreekt, Gemini kreeg per ongeluk toegang tot systemen buiten de test, en bijna twee derde van Nederland gebruikt nu maandelijks een AI-platform.
Het systeem was sneller dan de controle, en niemand sprak het tegen
Een onderzoek naar een dodelijke luchtaanval laat zien wat er misgaat als mensen ervan uitgaan dat de AI hun fouten er wel uithaalt.
Bloomberg publiceerde op 18 september een onderzoek naar een luchtaanval op een school in Minab, Iran, op 28 februari. Daarbij kwamen 123 kinderen om. Volgens het onderzoek speelde te veel vertrouwen op het Maven Smart System van Palantir een rol. Dat systeem gebruikt Claude van Anthropic om doelen half zelfstandig te rangschikken. Militairen van het Amerikaanse Central Command gingen ervan uit dat Maven verouderde of tegenstrijdige inlichtingen zou signaleren. Dat gebeurde niet. Het samenstellen van doellijsten duurde normaal uren, met het systeem erbij was het een kwestie van minuten. Palantir zegt dat er geen bewijs is dat de software verkeerd werkte en dat het bedrijf niet verantwoordelijk is voor de onderliggende gegevens. Wel zijn er inmiddels nieuwe controles toegevoegd om tegenstrijdige inlichtingen op te sporen. Dit is een militair verhaal, maar hetzelfde mechanisme zit ook in gewoon kantoorwerk. Overal waar een AI een lijst maakt, een voorstel doet of een dossier samenvat, ontstaat dezelfde verleiding: het ziet er compleet uit, dus je kijkt niet meer terug naar de bron. Spreek deze week bij één AI-uitkomst hardop uit welke bron je zelf hebt gecontroleerd voordat je akkoord gaf. Zo'n systeem legt losse stukjes informatie naast elkaar en zet ze op volgorde van waarschijnlijkheid. Het antwoord komt eruit als één nette lijst, zonder dat je ziet hoe oud of hoe betrouwbaar elk stukje was. Precies dat maakt het snel: waar mensen eerst uren om tafel zaten om tegenstrijdigheden te vinden, rolt er nu binnen minuten een rangschikking uit. Maar die snelheid haalt de momenten weg waarop iemand van nature twijfelt. Elke stap die je overslaat, was ook een stap waarin iemand een vraag had kunnen stellen. Op kantoor werkt dat net zo: een AI die in twee seconden een klantdossier samenvat, laat niet zien welke mail uit 2023 kwam en welke van gisteren. De grens ligt bij de vraag wie de laatste controle doet, en of die persoon dat ook echt kan. Palantir wijst naar de gegevens, de gebruiker wees naar het systeem, en daartussen zat niemand. De les is niet dat je geen AI moet gebruiken, want dat helpt niemand verder. De les is dat je bij elk AI-hulpmiddel moet kunnen benoemen wat het níét controleert. Staat dat nergens, dan vult ieder teamlid dat zelf in, meestal te optimistisch. Vraag bij de volgende AI-functie die op je werk wordt aangezet wie de uitkomst nakijkt en waarop precies.
Achtergrond voor abonneesDeze editie laat zien wat er misgaat als niemand meer twijfelt aan een AI-uitkomst: bij een militair systeem, bij een testomgeving van Google, en straks misschien bij jouw eigen klantdossier of Kamervraag. AI ordent razendsnel, maar laat niet zien wat het niet controleert. Vraag daarom bij elk hulpmiddel op je werk: wat checkt dit niet, en wie doet die laatste controle?
Gemini kreeg per ongeluk toegang tot systemen buiten de test
Google maakte op 18 september bekend dat zijn Gemini-model tijdens een test ongeautoriseerd toegang kreeg tot drie externe systemen. Het model dacht dat die systemen bij de testomgeving hoorden, maar ze waren gewoon met internet verbonden. Google sluit zich hiermee aan bij OpenAI, Anthropic en Meta, die eerder ook beveiligingsincidenten met AI openbaar maakten. Het incident voedt de discussie over hoe veilig AI-systemen zijn die steeds zelfstandiger stappen uitvoeren. Vraag bij AI-functies op je werk of de tool alleen bij jullie eigen omgeving kan, of ook naar buiten kan reiken. Een testomgeving is bedoeld als afgesloten speeltuin: het systeem mag er van alles proberen zonder dat het echte schade aanricht. Dat werkt alleen als de grens van die speeltuin waterdicht is. Hier was dat niet zo. Het model ging af op wat het zag en concludeerde dat die systemen bij de test hoorden. Een AI die zelf stappen zet, vraagt niet eerst toestemming per stap, hij handelt binnen de ruimte die hij denkt te hebben. Is die ruimte verkeerd afgebakend, dan merk je dat pas achteraf in de logboeken. Voor jouw werk is dit vooral een reden om niet blind te vertrouwen op de zin 'het draait in een veilige omgeving'. Die veiligheid hangt af van instellingen die iemand goed moet zetten, en die je zelf niet ziet. Tegelijk hoef je hier niet van te schrikken: het gaat om een test bij een AI-bedrijf, niet om een lek bij een gewone gebruiker.
Achtergrond voor abonneesBijna twee derde van Nederland gebruikt nu maandelijks een AI-platform
Uit het jaarlijkse GfK-onderzoek 'Trends in Digitale Media' blijkt dat AI de snelst groeiende ontwikkeling is in het Nederlandse medialandschap. Het maandelijkse bereik van AI-platforms groeide in twee jaar naar bijna twee derde van de bevolking. ChatGPT is de grootste speler. Het gebruik van smartphone, tv en sociale platformen bleef in dezelfde periode opvallend stabiel. Nederlandse consumenten zien kansen in AI, maar blijven er ook kritisch op. Ga er deze week vanuit dat je klant, je leidinggevende of je buurman de tool ook gebruikt, en pas je uitleg daarop aan. Breed gebruik betekent niet dat mensen weten wat ze doen. 'Maandelijks bereik' zegt alleen dat iemand de tool opent, niet dat hij de antwoorden controleert. Dat verklaart waarom mensen tegelijk enthousiast en kritisch zijn. Voor jou betekent het vooral dat je niet meer hoeft uit te leggen wát ChatGPT is, maar wel steeds vaker moet uitleggen wanneer je de uitkomst niet zomaar kunt gebruiken.
Achtergrond voor abonneesDe spelfout als waarschuwing is weg, en daarmee je oude controle
Beveiligingsexperts waarschuwen dat de bekende signalen van phishing niet meer werken. Spelfouten en kromme zinnen verdwijnen, omdat AI-berichten nauwelijks nog te onderscheiden zijn van echte communicatie. Criminelen gebruiken daarnaast nagemaakte audio en video om leidinggevenden na te bootsen, waarmee ze betalingen laten goedkeuren of teamleden onder druk zetten. De experts adviseren dat training verder gaat dan de oude phishingvoorbeelden, met oefeningen rond nagemaakte beelden en vaste afspraken om ongewone verzoeken te verifiëren. Spreek in je team één vaste terugbelroute af voor elk verzoek om geld of gegevens. Vroeger werkte je controle op taal: een rare zin, een vreemd adres, en je was gewaarschuwd. Dat signaal was gratis en ging vanzelf. Generatieve AI schrijft nu foutloos Nederlands en kan de toon van een echte collega nabootsen. Bij nagemaakte audio en video komt daar stem en beeld bij. Wat overblijft is niet taal, maar route: je controleert niet meer hóé iets klinkt, maar via welk kanaal het binnenkomt en of je dat langs een tweede, zelfgekozen weg kunt bevestigen. Bel bijvoorbeeld terug op een nummer dat je zelf opzoekt, niet het nummer uit het bericht. De valkuil zit in zelfvertrouwen: wie denkt oplichting te herkennen, kijkt minder goed, en juist dat maakt kwetsbaar. Een vaste verificatieafspraak helpt daarom beter dan alerte medewerkers, want een afspraak werkt ook op een drukke vrijdagmiddag.
Achtergrond voor abonnees
Kamervragen over AI-teksten van premier Jetten: het label ontbrak
Forum voor Democratie stelde op 16 september Kamervragen over AI-gebruik door premier Rob Jetten. Uit onderzoek van de Volkskrant bleek dat tientallen berichten op sociale media door een AI-model waren geschreven. Sommige werden zonder aanpassing goedgekeurd. Dat botst met de overheidsbrede handreiking, die voorschrijft dat AI-gemaakte content richting burgers herkenbaar moet zijn, bijvoorbeeld met een label of watermerk. De partij wil dat Jetten binnen drie weken uitleg geeft en de gebruikte prompts deelt. Kijk deze week na of jouw organisatie een afspraak heeft over het labelen van AI-teksten naar buiten. De vraag is niet óf AI mag meeschrijven, maar wanneer je het vertelt. Kamerleden van VVD, D66 en JA21 zeggen AI te gebruiken om vragen aan te scherpen of in te korten, en benadrukken dat ze zelf verantwoordelijk blijven voor de inhoud. Experts zien beide kanten: AI kan foute informatie toevoegen, maar kan ook helpen sneller de juiste vraag te stellen. Op kantoor loopt dezelfde grens. Bij een standaardmail maakt het niemand uit. Bij een tekst waarin je namens jezelf of je organisatie iets belooft, ligt dat anders.
Achtergrond voor abonneesEuropa handhaaft de AI-wet, en 19 landen stoppen samen geld in AI
Op 18 september kwam de Europese AI Board voor de negende keer bijeen. Daar bespraken vertegenwoordigers van de lidstaten de handhaving en invoering van de AI Act, de Europese AI-wet. Die wet wordt sinds 2 augustus 2026 actief gecontroleerd door het AI Office en de nationale toezichthouders. Twee dagen eerder meldde de Europese Commissie dat 19 lidstaten het eerste grote gezamenlijke Europese AI-project hebben voorgelegd onder de staatssteunregels. Vraag je werkgever wat hij doet aan AI-geletterdheid, want dat is het deel van deze wet dat jou direct raakt. Voor jou als werknemer zit het nieuws niet in de miljarden, maar in het toezicht. De wet is geen papier meer: er zijn toezichthouders die kijken hoe organisaties AI inzetten. Het deel dat jou raakt, is dat je werkgever je moet helpen AI te leren gebruiken. Daar staat geen boete op en er komt geen examen, maar je mag er gewoon om vragen.
Achtergrond voor abonneesGartner: bijna een derde van de door AI ontslagen mensen komt terug
Onderzoeksbureau Gartner verwacht dat bedrijven tegen 2029 ongeveer 30 procent van de medewerkers die zijn ontslagen omdat AI hun functie overnam, opnieuw moeten aannemen. Vaak tegen flink hogere kosten. De reden: organisaties hebben onvoldoende nagedacht over welke kennis ze na een automatiseringsslag alsnog nodig hebben. Ondertussen verloren sinds begin 2026 wereldwijd ruim 78.000 werknemers hun baan in de techsector, waarvan bijna de helft direct gelinkt wordt aan AI en automatisering. Schrijf op wat jij weet dat nergens in een systeem staat, en zorg dat je leidinggevende dat weet. Automatiseren gaat mis op het deel van het werk dat niemand heeft opgeschreven. Een functie bestaat uit taken die in een systeem staan én uit kennis die in hoofden zit: wie je belt als iets vastloopt, waarom een uitzondering ooit is gemaakt, welke klant je anders behandelt. Een AI neemt het eerste deel over. Het tweede deel verdwijnt met de persoon de deur uit, en dat merk je pas maanden later, als het proces stokt. Dan moet je die kennis terugkopen, meestal duurder dan hij eerst was. Lees dit niet als 'AI kost geen banen': Gartner zegt dat een deel terugkomt, niet iedereen, en dat terughalen geld kost. De les is nuchter: waar een organisatie snel snijdt op basis van verwachtingen over AI, ontstaat een gat dat later duur is.
Achtergrond voor abonneesAnthropic laat een buitenstaander meekijken of het zijn beloftes nakomt
Anthropic kondigde aan dat Accenture als eerste externe beoordelaar toegang krijgt op het niveau van een medewerker. Die mag controleren of het bedrijf zijn eigen veiligheidsbeloftes nakomt. Anthropic roept de rest van de sector op hetzelfde te doen. Het bedrijf meldde daarbij dat het Claude-model inmiddels 26 procent van het onderzoek naar zijn eigen opvolger aanstuurt, onder menselijk toezicht. Gebruik dit als maatstaf: vraag bij een AI-leverancier niet alleen wat hij belooft, maar wie dat controleert. De keerzijde is dat Accenture een commercieel bedrijf is dat door Anthropic wordt betaald of betrokken, geen toezichthouder met wettelijke macht. Meekijken is ook niet hetzelfde als kunnen ingrijpen. En dat een model een kwart van het onderzoek naar zijn eigen opvolger aanstuurt, is precies het soort zelfversterking waar de veiligheidsdiscussie over gaat. Voor jouw werk is de bruikbare gedachte: een belofte zonder controleur is een folder.
Achtergrond voor abonnees
Haal in een paar avonden een gratis AI-certificaat van Canva
De Canva World Tour 2026 ging op 14 september van start met gratis vaardigheidstrainingen via Canva Design School, gebouwd voor gebruik op je telefoon. Nieuw dit jaar is een AI Essentials Certification. Die staat open voor iedereen en richt zich op praktische AI-vaardigheden binnen het ontwerpplatform. Voor wie AI-vaardigheid aantoonbaar wil maken, is dit een laagdrempelige manier om te beginnen. Blok deze week één uur in je agenda en maak de eerste module af. Wees eerlijk over wat zo'n certificaat waard is. Het is geen diploma en het is gebonden aan één platform, dus je leert vooral AI gebruiken binnen Canva. De training is bovendien in het Engels opgezet. Toch is het een van de weinige manieren om je AI-vaardigheid op papier te zetten zonder dat je werkgever eerst een licentie moet kopen. Dat maakt het een goed startpunt voor het gesprek over AI-geletterdheid op je werk.
Achtergrond voor abonneesAI en techniek, in klare taal.
Dit is jouw AI in klare taal-editie.
Mijn inklaretaal
inklaretaal · Amsterdam · © 2026