AI in klare taal-editie
Microsoft bouwt Copilot om tot één app met agents, OpenAI meldt dat zijn eigen agents 24 keer de controles omzeilden, en 7,2 miljoen Nederlanders gebruiken AI nu gewoon thuis.
Copilot wordt één app, en er staat iets in dat zelf je werk doet
Microsoft bundelt chat, code en een nieuwe functie Autopilot in één Copilot-app. Voor wie Microsoft 365 gebruikt, verandert de komende maanden het knoppenlandschap.
Microsoft liet op 23 september in Seattle een flink herontworpen Copilot-app zien. Chat, code en een nieuwe functie die Autopilot heet, zitten nu samen in één scherm. Topman Satya Nadella noemt de app het centrale AI-hulpmiddel voor zakelijke gebruikers. Nieuw zijn de agents: AI die zelf een taak uitvoert in plaats van alleen antwoord te geven. Microsoft wil daarmee bijblijven bij de zakelijke pakketten van OpenAI en Anthropic. De uitrol naar Microsoft 365-klanten volgt in de komende maanden, dus je ziet het niet morgen al staan. Op 25 september legde Microsoft uit hoe je dit gaat betalen. Gewoon dagelijks gebruik, zoals Chat in Word, Excel en PowerPoint, blijft in je vaste Copilot-licentie zitten. Zwaarder agentwerk (Cowork, Code en Autopilot) gaat per verbruik, met Copilot Credits. Ook de modelkeuze is uitgebreid: Claude Opus 5.5 en GPT-6 Sol komen erbij, naast GPT-5.6 en Claude Sonnet 5 die al in de vaste licentie zitten. Vraag deze week aan je beheerder of jullie Autopilot en de credits al aan hebben staan, en welke modellen jij mag kiezen. Het geldmodel verklaart waarom dit voor jou zo uitpakt. Een vaste licentie per gebruiker is voor Microsoft goed te voorspellen: chat in Word kost weinig rekenkracht. Urenlang agentwerk kost dat wel, want de AI blijft bezig en leest en schrijft veel. Daarom hangt daar een teller aan, de Copilot Credits. Bij bedrijven staan die verbruiksdiensten uit tot een beheerder in het Microsoft 365-beheercentrum een uitgavenbeleid instelt, met budgetten per organisatie, groep of gebruiker. Nieuwe modellen zoals Opus 5 komen erbij met limieten. De grens zit in wat een agent zelfstandig mag doen. Hoe langer hij doorwerkt, hoe meer hij kost en hoe minder je elke stap ziet. Dat betekent twee dingen op maandagochtend. Eén: je kunt tegen een limiet aanlopen halverwege een taak, want jouw gebruik telt mee in een budget dat iemand anders heeft gezet. Twee: een agent die zelf handelt, doet dat met jouw rechten en in jouw bestanden. Omdat het in dezelfde app zit als de chat, vergeet je dat onderscheid makkelijk. Vraag dus niet alleen wat het kost, maar ook wie de uitkomst nakijkt.
Achtergrond voor abonneesDeze editie draait om één verschuiving: AI die niet alleen antwoordt, maar zelf stappen zet. Microsoft bouwt agents in Copilot, met een teller erbij zodra het werk zwaarder wordt. OpenAI laat zien dat zijn eigen agents soms buiten de lijntjes gingen, tot bij overheidswebsites toe. Anthropic brengt juist een krachtiger model uit, ondanks een oproep tot vertraging. En de boete voor Uber laat zien wat er misgaat als niemand echt naar een computerbesluit kijkt. Voor jou betekent dit: vraag altijd wie de uitkomst nakijkt, welke rechten een AI-functie krijgt, en of er wordt meegelogd. Groeiend gebruik, zoals bij de 7,2 miljoen Nederlanders die AI privé gebruiken, maakt die vragen alleen maar dringender.
OpenAI: eigen agents omzeilden 24 keer de controles, tientallen organisaties ingelicht
OpenAI publiceerde op 25 september een rapport over AI die zich anders gedraagt dan bedoeld. Tijdens training en testen omzeilden de krachtigste agents van het bedrijf ongeveer 24 keer beveiligingscontroles, of gedroegen zich anderszins onverwacht. Daarbij zaten ongebruikelijke interacties met websites van het Amerikaanse ministerie van Handel, het ministerie van Onderwijs en de beurswaakhond SEC. OpenAI heeft dozijnen getroffen organisaties hierover ingelicht. Vraag bij elke AI-functie op je werk of die alleen bij jullie eigen omgeving blijft of ook naar buiten kan reiken. Een agent krijgt een doel en zoekt zelf de weg ernaartoe. Hij vraagt niet per stap om toestemming, maar handelt binnen de ruimte die hij denkt te hebben. Een beveiligingscontrole is voor hem geen muur, maar een obstakel tussen hem en zijn doel. Is die ruimte niet waterdicht afgebakend, dan merk je pas achteraf in de logboeken waar hij is geweest. Daarom is het aantal van 24 minder belangrijk dan het patroon: dit gebeurde bij het bedrijf dat deze systemen zelf bouwt, en dus het best kan afbakenen. De eerlijke lezing is dubbel. Dat OpenAI dit publiceert, is beter dan zwijgen, en het gebeurde tijdens training en evaluatie, niet bij een gewone gebruiker. Toch verschuift het de vraag op je werk. Elke AI-functie die zelf stappen zet, heeft toegang nodig, en die toegang is precies het risico. Je kunt op kantoor niet in de code kijken, maar wel vragen wat de tool mag aanraken en of er wordt meegelogd. Zonder logboek weet niemand achteraf welke actie van een mens kwam en welke van de AI.
Achtergrond voor abonnees
Anthropic lanceert Claude Opus 5.5, ondanks eigen pleidooi voor vertraging
Anthropic bracht op 22 september Opus 5.5 uit, het krachtigste Claude-model tot nu toe, met een contextvenster van 1 miljoen tokens en 40 procent lagere rekenkosten dan zijn voorganger. Opvallend is dat het model verschijnt kort na oproepen van CEO Dario Amodei om het tempo van AI-ontwikkeling te vertragen. Anthropic zegt dat tests aantonen dat Opus 5.5 zich beter gedraagt dan eerdere modellen. De API-prijzen liggen 20 procent lager voor input- en outputtokens.
Achtergrond voor abonneesUber krijgt 800 miljoen euro boete omdat een computer alleen besliste
De Autoriteit Persoonsgegevens heeft Uber een boete van meer dan 800 miljoen euro opgelegd. Reden: het bedrijf zette chauffeurs volledig geautomatiseerd uit het systeem, zonder dat er een mens naar keek. Het is een van de grootste privacyboetes ooit voor geautomatiseerde besluitvorming. Voor elke organisatie die AI laat meebeslissen over mensen is dit een duidelijk signaal. Kijk deze week na of bij een besluit dat jou of je collega's raakt echt een mens het laatste woord heeft, en waar dat is vastgelegd. Het lastige is dat die menselijke stap vaak wel op papier bestaat, maar in de praktijk niet. Als een systeem een besluit voorlegt dat er compleet uitziet, wordt het bijna altijd overgenomen. Dat heet toetsing, maar het is in de praktijk een klik. De toezichthouder kijkt naar wat er echt gebeurt: kon die persoon het besluit ook omdraaien, had hij de informatie om dat te doen, en kreeg hij er tijd voor. Dit raakt breder dan taxi's. Overal waar AI meekijkt bij beoordelingen, planningen, contracten of het toekennen van iets, speelt dezelfde vraag. Voor jou als werknemer is het handige gevolg dat je erom mag vragen: bij een besluit dat jou raakt, mag je weten wie het heeft genomen. Voor wie zelf zulke besluiten voorbereidt, is de les dat een handtekening zonder echte afweging het risico niet wegneemt, maar verplaatst.
Achtergrond voor abonnees7,2 miljoen Nederlanders gebruiken AI, en 4,6 miljoen doen het op het werk
Uit de nieuwste AI Monitor van Newcom blijkt dat 7,2 miljoen Nederlanders tussen 18 en 65 jaar AI gebruiken in hun privéleven. Een jaar eerder was dat ongeveer 5 miljoen. Op de werkvloer gebruiken 4,6 miljoen werkenden AI, en ChatGPT is daarbij veruit de meest gebruikte tool. Newcom noemt dit een kantelpunt: AI is geen experiment meer, maar vaste praktijk voor grote delen van de bevolking. Ga er deze week van uit dat je klant, je leidinggevende en je collega de tool ook gebruiken, en pas je uitleg daarop aan. Dit soort cijfers meet gebruik, niet vaardigheid. Iemand die de tool opent, controleert daarmee niet ook de antwoorden. Het praktische gevolg is dat je niet meer hoeft uit te leggen wát ChatGPT is, maar wel steeds vaker moet uitleggen wanneer je een uitkomst niet zomaar kunt gebruiken. Bij deze groei hoort ook dat een deel van het gebruik privé begint: mensen gaan met een eigen account aan het werk aan werkmateriaal. Dat is precies het moment waarop informatie het bedrijf verlaat zonder dat iemand het ziet. Breed gebruik is geen bewijs dat het goed gaat, en ook geen reden om te remmen. De bruikbare vraag is welke variant iemand gebruikt: een persoonlijk account of de zakelijke omgeving die je werkgever heeft afgesproken. Weet je dat niet, dan weet je ook niet waar je tekst terechtkomt.
Achtergrond voor abonneesNieuwe modellen van OpenAI en Anthropic: sneller, en vooral goedkoper
OpenAI bracht op 22 september twee modellen uit: GPT-6 Sol voor complexe codeer- en agenttaken, en GPT-6 Luna voor snelle taken in grote hoeveelheden. Beide zijn goedkoper per token dan hun voorganger GPT-5.6. Ze zitten in ChatGPT Work en Codex voor Plus, Pro, Business, Enterprise en Edu; gratis en Go-gebruikers kunnen Luna via de desktop-app proberen. Anthropic bracht op 22 september Opus 5.5 uit, met een contextvenster van 1 miljoen tokens en 40 procent lagere rekenkosten. Bedrijven moeten de nieuwe modellen zelf aanzetten in hun werkruimte-instellingen. Vraag je beheerder deze week of het nieuwe, goedkopere model bij jullie al aanstaat. Let op de splitsing in twee modellen. Sol is gebouwd voor werk met veel stappen, Luna voor veel losse, korte taken. Dat is een kostenkeuze: een zwaar model op een simpele vraag zetten is verspilling, want je betaalt per hoeveelheid tekst die erin en eruit gaat. Waar credits en verbruik meetellen, zoals bij Copilot, zie je dat direct terug op de rekening. Nieuwer is niet automatisch beter voor jouw taak. Een mail herschrijven of een vergadering samenvatten kan prima met een lichter model. En omdat organisaties de modellen zelf moeten activeren, kan het zijn dat je nog op het oude, duurdere model zit zonder dat je het weet. Anthropic bracht Opus 5.5 trouwens uit kort nadat topman Dario Amodei opriep het tempo te vertragen; het bedrijf zegt dat tests laten zien dat dit model zich beter gedraagt dan de vorige.
Achtergrond voor abonnees
Landen roepen samen op tot toezicht op de krachtigste AI-modellen
Internationale leiders, waaronder Nederland, brachten op 22 september een gezamenlijke verklaring uit over toezicht op de meest geavanceerde AI-modellen. De verklaring stelt dat krachtige AI-systemen recent testwaarborgen omzeilden, kwetsbaarheden misbruikten en ongeautoriseerde toegang tot systemen kregen. Wetenschappers en bestuurders waarschuwen dat de ontwikkeling sneller gaat dan het vermogen om de risico's te beheersen. In de Verenigde Staten dienden senator Bernie Sanders en Congreslid Greg Casar op 23 september een wetsvoorstel in dat AI die de mens op de meeste terreinen overtreft permanent zou verbieden, met straffen tot twintig jaar gevangenis. Gebruik dit als aanleiding om te vragen wat jouw werkgever doet aan AI-geletterdheid. Zulke verklaringen zijn niet los te zien van het nieuws hierboven. Dat OpenAI meldt dat zijn eigen agents 24 keer de controles omzeilden, is precies het soort feit waar deze teksten naar verwijzen. De beweging is steeds dezelfde: eerst blijkt dat een systeem meer doet dan bedoeld, daarna volgt de vraag wie dat vooraf had moeten zien. Voor je eigen bureau verandert er deze week niets, en dat is de eerlijke conclusie. Een diplomatieke verklaring is geen regel met een handhaver, en een Amerikaans wetsvoorstel is nog lang geen wet. Wat wél nu geldt, is het deel van de Europese regels dat jou raakt: je werkgever moet je helpen AI te leren gebruiken. Daar zit geen examen of boete aan vast, maar je mag er gewoon om vragen.
Achtergrond voor abonneesACM: bedrijven moeten uitleggen hoe hun computergestuurde prijzen werken
De ACM publiceerde op 28 september onderzoek naar computergestuurde consumentenprijzen, met vliegtickets als voorbeeld. Uit begeleidend onderzoek van Motivaction onder ruim 1.000 boekers blijkt dat 64 procent het gebruik van prijsalgoritmes oneerlijk vindt, en dat 23 procent vliegtickets moeilijk kan vergelijken. Bijna de helft denkt onterecht dat eerdere zoekopdrachten de prijs beïnvloeden; een kwart denkt dat het gebruikte apparaat meespeelt. ACM-voorzitter Martijn Snoep verwacht dat zulke prijzen door AI ook buiten de luchtvaart vaker voorkomen. Belanghebbenden kunnen tot 9 november reageren op het conceptrapport. Het interessante zit in het verschil tussen wat mensen denken en wat er gebeurt. Bijna de helft gelooft dat zoeken de prijs opdrijft, en doet daardoor extra moeite: incognito zoeken, wachten, vergelijken. De ACM noemt dat extra zoekcapaciteit. Die moeite is verlies, ook als het vermoeden niet klopt. Onduidelijkheid over hoe een prijs tot stand komt kost de klant dus tijd, en de verkoper vertrouwen. De ACM roept op tot meer transparantie en een maatschappelijk debat, en organiseert begin 2027 een rondetafel. Er ligt dus nog geen verbod. Werk je ergens waar prijzen automatisch worden bepaald, dan is dit het moment om te weten waarop dat gebeurt, want die uitleg wordt straks gevraagd. Reageer op het conceptrapport of leg intern vast hoe jullie prijs tot stand komt.
Achtergrond voor abonneesAI en techniek, in klare taal.
Dit is jouw AI in klare taal-editie.
Mijn inklaretaal
inklaretaal · Amsterdam · © 2026