AI in klare taal-editie
De topmannen van OpenAI, Anthropic en Musk vragen zelf om vertraging, de rechtbank Rotterdam zegt dat een prompt een geheim kan breken, en GPT-6 Astra is er: krachtig, maar 2,5 keer zo duur per token.
De makers van AI vragen zelf om een rustiger tempo
Altman, Amodei en Musk pleiten voor bewust vertragen. De beurs schrok, en op kantoor betekent het vooral: reken niet op eeuwig snellere tools.
Sam Altman van OpenAI sloot zich dit weekend aan bij Dario Amodei van Anthropic en bij Elon Musk. Ze roepen op om de ontwikkeling van krachtige AI bewust te vertragen, ze noemen dat "pacen". Altman schreef op X dat geen enkele Amerikaanse concurrentiedruk roekeloosheid mag rechtvaardigen. Hij waarschuwde voor twee dingen: dat mensen de controle verliezen aan AI-systemen, en dat één bedrijf of persoon AI gebruikt om macht naar zich toe te trekken. Amodei kwam met een plan in drie stappen, waarin onafhankelijke toezichthouders toegang krijgen binnen de grote AI-labs, ongeveer zoals een medewerker die heeft. De beurs reageerde meteen: maandag daalde het aandeel SoftBank 13 procent in Tokio, en Samsung Electronics en SK Hynix zakten in Seoul meer dan 4 procent. In dezelfde week vertelde Altman zijn medewerkers dat OpenAI openstaat voor het vertragen van zijn eigen systemen. Aanleiding zijn incidenten met AI-agenten die onverwacht gedrag lieten zien. Een agent is een AI die zelf stappen uitvoert, zoals een website bezoeken of een bestand aanpassen, zonder dat je elke stap goedkeurt. Voor jouw werk is dit geen ramp en ook geen doorbraak, maar wel een signaal. De mensen die deze tools bouwen, zeggen nu zelf dat de controle achterloopt op wat de modellen kunnen. Waarom slaat dit zo aan op de beurs? Omdat de hele AI-economie draait op de verwachting dat er elk jaar meer rekenkracht nodig is. SoftBank, Samsung en SK Hynix verdienen aan chips en aan investeringen in AI-bedrijven. Zegt de grootste klant dat hij misschien gas terugneemt, dan schuift die hele verwachting mee. Op kantoor werkt dat mechanisme net zo, alleen langzamer: jouw werkgever koopt AI-licenties op de aanname dat de tool volgend jaar beter is. Wordt het tempo bewust lager, dan is de tool die je nu hebt langer de tool die je houdt. De grens zit in wie het zegt. Dit zijn geen onafhankelijke onderzoekers, maar de bazen van de bedrijven die het geld verdienen, dus een oproep tot regels kan ook betekenen: regels die passen bij wat zij al doen. Tegelijk is het voorstel van Amodei wel concreet, want toezichthouders binnen de labs zouden echt iets zien wat nu niemand ziet. Houd dus beide gedachten vast: neem de zorg serieus, en blijf zelf beoordelen wat je aan een AI-systeem overlaat.
Achtergrond voor abonneesDeze week zie je een opvallend patroon: de mensen die AI bouwen, waarschuwen zelf voor de risico's. Voor jou betekent dit vooral dat je niet blind moet vertrouwen op steeds snellere en slimmere tools. Check welke AI-tool op je werk zelfstandig mag handelen, let op of je een publieke of zakelijke chatbot gebruikt bij gevoelige informatie, en wees kritisch bij een duurder nieuw model: het is niet altijd nodig voor jouw taak.
Rechter: wat je in ChatGPT typt, kan zijn geheim kwijtraken
De rechter-commissaris van de rechtbank Rotterdam deed een opvallende uitspraak in een strafzaak. Vertrouwelijke informatie invoeren in ChatGPT kan gelden als het openbaar maken van die informatie, waardoor die informatie haar vertrouwelijke karakter verliest. Aanleiding was iemand die via een prompt een reactie liet opstellen, kennelijk bedoeld voor een geheimhouder. In de gegenereerde tekst stond ook diens naam. De rechter overweegt dat een extern AI-systeem zoals ChatGPT zowel de ingevoerde als de gegenereerde tekst opslaat, en die kan gebruiken om het model te trainen. De uitspraak gaat over het verschoningsrecht van advocaten en notarissen, maar de redenering raakt iedereen die met gevoelige informatie werkt. De kern is niet dat ChatGPT lekt, de kern is waar de tekst terechtkomt. Zodra je iets in een publieke chatbot typt, gaat het naar een bedrijf buiten je organisatie. Juridisch is dat een derde partij, waardoor je niet meer kunt volhouden dat alleen jij en je vertrouwenspersoon het weten. Precies dat argument gebruikt de rechter: het gaat om de handeling van het invoeren, niet om wat de chatbot daarna antwoordt. Dit betekent niet dat je nooit een chatbot mag gebruiken. Het betekent dat het verschil tussen een publieke chatbot en een zakelijke versie ineens juridisch gewicht heeft. Veel werkgevers hebben een zakelijke omgeving waarin de leverancier belooft niets te bewaren of te trainen. Weet je niet welke versie je gebruikt, dan weet je ook niet in welke categorie je zit. Dat is het echte risico op maandagochtend.
Achtergrond voor abonneesMinisters lieten AI hun toespraken schrijven
Onderzoek van de Volkskrant en Nieuwsuur laat zien dat er sporen van generatieve AI zitten in speeches van meerdere bewindslieden, onder anderen premier Rob Jetten, minister van Onderwijs Rianne Letschert, minister van Defensie Dilan Yesilgöz en staatssecretaris Derk Boswijk. Bij Yesilgöz en Boswijk lijken speeches volledig uit door AI gegenereerde tekst te bestaan, aldus de analyse van Nieuwsuur. Jetten gebruikte AI ook voor berichten op sociale media. Het nieuws kwam kort voor Prinsjesdag naar buiten. Hoe zie je dat eigenlijk? Detectiesoftware kijkt naar patronen in woordkeuze en zinsbouw die vaker voorkomen in door AI geschreven tekst dan in tekst van mensen. Dat is statistiek, geen bewijs. Precies daarom komt er nu regelgeving die AI-bedrijven verplicht hun eigen output digitaal te markeren, zodat je niet hoeft te gokken. De vraag is niet of AI je mag helpen schrijven, dat doet half werkend Nederland al. De vraag is wanneer je het vertelt. Bij een standaardmail interesseert het niemand, bij een toespraak waarin je namens jezelf iets belooft, ligt dat anders. Op kantoor loopt dezelfde grens: een samenvatting van een vergadering mag best van AI komen, een persoonlijke beoordeling van een collega niet.
Achtergrond voor abonneesTopveiligheidsonderzoekers verlaten Anthropic en Google DeepMind voor onafhankelijke risicocontrole
Joe Benton, voormalig hoofd van Anthropics team voor toezicht op AI-schaal, en Josh Engels, veiligheidsonderzoeker bij Google DeepMind, stapten op 12 september beiden over naar het onafhankelijke instituut METR om AI-risico's te beoordelen buiten de grote techbedrijven om. Benton pleit voor verplichte melding van vooruitgang in zelfverbeterende AI-systemen. De overstap voedt de discussie of interne veiligheidsteams bij AI-labs onafhankelijk genoeg kunnen opereren.
Achtergrond voor abonnees
GPT-6 Astra is er: veel meer geheugen, veel hogere prijs
OpenAI bracht op 3 september GPT-6 Astra uit, de opvolger van GPT-5.6 Sol. Het model heeft een contextvenster van ongeveer 1 miljoen tokens, de hoeveelheid tekst die het in één keer kan overzien. Astra is duidelijk beter in taken waarbij de AI zelf stappen uitvoert, zoals de computer bedienen, programmeren en onderzoek doen. Het model komt gefaseerd beschikbaar in ChatGPT Plus, Pro, Business, Enterprise en de API, en deze week ook in ChatGPT Work en Codex. Voor kantoorwerk kan het nu ook documenten, spreadsheets en presentaties opbouwen vanuit sjablonen. Een token is een stukje tekst, ongeveer een woord of een deel daarvan. Een miljoen tokens betekent dat je een zeer groot pakket documenten in één gesprek kunt stoppen zonder dat het model de eerste bladzijden vergeet. Daar zit ook meteen de kosten: Astra kost per token ongeveer 2,5 keer zo veel als het vorige model. Je betaalt dus niet per vraag, maar per hoeveelheid tekst die erin en eruit gaat. Duurder is niet altijd beter voor jou. Voor een mail herschrijven of een vergadering samenvatten is het oude model vaak ruim genoeg, en veel goedkoper. Astra verdient zich pas terug bij taken met veel materiaal of veel stappen. Werkt je organisatie met de API, dan is dit een echte kostenpost om in de gaten te houden. Kijk welk model standaard aanstaat in jullie omgeving voordat je hem overal op zet.
Achtergrond voor abonnees
Anthropic blokkeerde misbruik van Claude door hackers en staten
Anthropic maakte op 10 september bekend dat het pogingen heeft verijdeld om Claude te misbruiken. Het bedrijf beschrijft vijf gevallen die konden bijdragen aan de ontwikkeling van biologische wapens. Ook meldt het dat een aan Rusland gelinkte hackgroep Claude inzette voor phishing, schadelijke software en spionage gericht op Oekraïense ambtenaren. In hetzelfde rapport beschuldigt Anthropic AI-labs in China van zogeheten distillatie: daarbij gebruiken ze Claude om hun eigen modellen te trainen. Het bedrijf noemt activiteit die het toeschrijft aan Alibaba, goed voor meer dan 151 miljoen uitwisselingen met het model. Distillatie werkt als afkijken bij de beste leerling: je stelt een sterk model miljoenen vragen, bewaart de antwoorden, en traint daarmee je eigen, kleinere model. Dat kost een fractie van wat het origineel kostte. Het is geen inbraak, want er gaan gewoon vragen heen en weer, maar het gaat wel in tegen de gebruiksvoorwaarden. Voor jou is de les niet de spionage, maar het patroon. AI-systemen zijn geen losse chatvensters meer, ze zijn onderdeel van complete aanvalsketens. Phishingmails die je vroeger herkende aan kromme zinnen zijn nu foutloos en persoonlijk. Vertrouw dus niet meer op taalfouten als signaal.
Achtergrond voor abonnees
Microsoft scherpt zijn eigen regels aan voor AI die zelf handelt
Microsoft heeft zijn interne standaard voor verantwoord AI-gebruik herzien. Dat staat in de derde versie van het Responsible AI Transparency Report 2026, gepubliceerd op 8 september. Nieuw is een hoofdstuk voor organisaties die AI van anderen inzetten, bijvoorbeeld bedrijven die Microsoft 365 Copilot of GitHub Copilot gebruiken. Zij moeten zelf risico's en misbruikscenario's beoordelen en menselijk toezicht regelen. Voor AI die zelfstandig acties uitvoert gelden extra eisen: toegang en rechten strikt beperken, altijd een menselijke noodstop mogelijk maken, en gedrag blijven volgen via logboeken. Het rapport bevat ook een praktijkvoorbeeld van een gefaseerde uitrol van Copilot, met pilots en code-reviews. Let op de verschuiving: vroeger lag de verantwoordelijkheid vooral bij de maker van het model, nu legt Microsoft een deel neer bij de organisatie die het invoert. Dat betekent concreet dat jouw werkgever moet kunnen uitleggen wie mag wat, en wie ingrijpt als het misgaat. Een logboek is daarbij het bewijsstuk: zonder logboek weet niemand achteraf welke actie door een mens en welke door de AI is gedaan. Dit is een eigen standaard van Microsoft, geen wet, maar hij sluit aan bij waar de Europese regels heen gaan, en leveranciers gebruiken zulke rapporten om te laten zien dat ze in orde zijn. Voor jou is het vooral een goede kapstok voor een vraag: vraag bij de volgende uitrol van een AI-functie wie de menselijke noodstop bedient en of er wordt meegelogd.
Achtergrond voor abonneesSinds 11 september geldt een meldplicht voor ernstige beveiligingsproblemen
De Cyberbeveiligingswet ging op 15 augustus 2026 in. Sinds 11 september geldt daarbinnen een meldplicht: bedrijven die onder de wet vallen moeten ernstige beveiligingsproblemen en misbruik snel melden. KVK adviseert ondernemers om te controleren of hun bedrijf onder deze wet valt, of onder de latere Cyber Resilience Act. Die tweede wet brengt vanaf december 2027 een meldplicht en beveiligingseisen voor digitale producten. Val je er niet onder, dan is aandacht voor cyberveiligheid volgens KVK nog steeds verstandig. De valkuil is denken dat dit alleen voor grote techbedrijven geldt. De wet raakt ook kleinere bedrijven die diensten leveren aan de overheid of aan de zorg, of die digitale producten aanbieden. Weet je niet zeker of je erbij hoort, dan is dat zelf al een antwoord: zoek het uit voordat er iets misgaat, want een meldplicht die je pas ontdekt tijdens een incident is lastig te halen.
Achtergrond voor abonneesLaat je browser meekijken, maar begin met iets onschuldigs
OpenAI breidde zijn ChatGPT-browserextensie uit naar Microsoft Edge, Brave, Opera en Vivaldi, eerder werkte die in minder browsers. Met de extensie kun je de inhoud van je tabbladen meenemen in ChatGPT Work en Codex. Zij-chats, waarbij het gespreksvenster naast de pagina staat, werken in Edge, Brave en Vivaldi. Opera ondersteunt wel het noemen van tabbladen en het besturen van de browser, maar nog geen zij-chat. Zo hoef je niet meer te knippen en plakken tussen een webpagina en een chatvenster. De extensie geeft ChatGPT toegang tot wat er in je tabblad staat. Dat is precies waarom het handig is en precies waarom je moet opletten: alles wat op die pagina staat kan meegaan naar OpenAI, ook een klantdossier of een intern systeem dat toevallig openstaat. Het is dus geen functie die je aanzet en vergeet. Deze functies horen bij ChatGPT Work en Codex, dus bij zakelijke pakketten en niet bij een gratis account. Check ook je eigen huisregels: sommige werkgevers verbieden browserextensies op de werklaptop. Probeer het deze week op één onschuldige taak, bijvoorbeeld een lange Nederlandse webpagina laten samenvatten in vijf punten, en houd interne systemen erbuiten.
Achtergrond voor abonneesAI en techniek, in klare taal.
Dit is jouw AI in klare taal-editie.
Mijn inklaretaal
inklaretaal · Amsterdam · © 2026