Juristen-editie
De Orde legt eindelijk op papier hoe je AI gebruikt zonder je kernwaarden te schenden, en een huwelijk ging onderuit door een ChatGPT-toespraak.
NOvA-aanbevelingen zijn er: handmatig verifiëren wordt de norm, geen extraatje
De Orde werkt per kernwaarde uit wat verantwoord AI-gebruik betekent, en legt de eindverantwoordelijkheid volledig bij de advocaat.
De Nederlandse Orde van Advocaten heeft haar langverwachte 'Aanbevelingen AI in de advocatuur' gepubliceerd. De projectgroep Digitalisering & AI stelde het document op. Het werkt de kernwaarden een voor een uit: deskundigheid, vertrouwelijkheid, onafhankelijkheid, integriteit en partijdigheid. Bij elke kernwaarde staan concrete aandachtspunten voor AI-gebruik. Vier adviezen springen eruit: investeer in AI-kennis, gebruik alleen tools die hun bron vermelden, controleer output altijd handmatig, en beoordeel de contractvoorwaarden van je AI-leverancier grondig. Let daarbij ook op vendor lock-in: het risico dat je later niet meer weg kunt bij een aanbieder zonder grote kosten of gedoe. Deze aanbevelingen komen van de Orde en richten zich op advocaten. Werk je als bedrijfsjurist, notarieel medewerker of compliance-functionaris, dan gelden ze niet rechtstreeks voor jou. Toch is het document bruikbaar: het geeft een kant-en-klare structuur om intern beleid langs te leggen. Handeling: leg jullie huidige AI-afspraken naast de vijf kernwaarden en noteer waar je nog niets hebt staan. De opbouw per kernwaarde is slim, want een AI-tool raakt niet één regel, maar vaak meerdere tegelijk. Voer je een dossier in bij een publieke dienst, dan raakt dat vertrouwelijkheid. Neem je een antwoord over zonder controle, dan raakt dat deskundigheid. Zit je vast aan één leverancier die jouw data beheert, dan raakt dat onafhankelijkheid. Zo zie je precies welk risico in jouw situatie speelt, in plaats van één algemeen oordeel over 'AI'. Het advies om alleen tools met bronvermelding te gebruiken klinkt simpeler dan het is. Een bronvermelding bewijst niet dat de bron klopt, en al helemaal niet dat de bron het gestelde ook zegt. Het verlaagt alleen de kosten van jouw controle, want je weet waar je moet kijken. De echte grens zit in het woord 'handmatig'. Zodra je AI gebruikt om tijd te winnen en de controle vervolgens ook versnelt, is de winst weg of wordt het risico groter. Reken daar bij je tarieven en planning op.
Achtergrond voor abonneesDeze editie laat zien wat er misgaat als niemand de output van AI checkt: een huwelijk dat niet rechtsgeldig bleek omdat een ChatGPT-toespraak een wettelijke verklaring miste, en een NOvA-document dat handmatige controle nu als norm neerzet. Beide zaken wijzen dezelfde kant op: AI mag het werk versnellen, maar de eindverantwoordelijkheid voor wat er in een stuk staat, blijft bij jou.
Huwelijk ongeldig: ChatGPT-toespraak miste de wettelijke trouwformule
De rechtbank Overijssel gelastte doorhaling van een huwelijksakte. Een 'eendagsbabs' had de ceremonietekst met ChatGPT geschreven, op verzoek van het bruidspaar dat iets lossers wilde. In die tekst ontbrak de verklaring die artikel 1:67 lid 1 BW verplicht stelt. Daarmee kwam er juridisch gezien geen huwelijk tot stand. De officier van justitie constateerde dit achteraf en verzocht de rechtbank de akte uit de registers van de burgerlijke stand te schrappen. Handeling: loop na waar in jouw praktijk een wettelijk voorgeschreven formulering in een tekst zit die iemand zou kunnen herschrijven. Een taalmodel optimaliseert op vloeiende, passende tekst. Een wettelijk voorgeschreven verklaring is juist het tegenovergestelde: die moet er staan omdat de wet het zegt, ook als hij stijf klinkt. Vraag je om een lossere tekst, dan is precies zo'n formele passage het eerste wat wegvalt. Dat geldt net zo goed voor een akte, een cassatiemiddel of een verplichte mededeling in een brief. De les is breder dan huwelijken alleen. Overal waar een formulering constitutief is, dus waar het rechtsgevolg aan de exacte woorden hangt, mag AI hooguit het omliggende proza schrijven. Bouw die passages als vast blok in een sjabloon, buiten het bereik van de herschrijfronde, en vink ze apart af.
Achtergrond voor abonneesDit is een voorproefje.
Abonnees lezen de hele Juristen-editie: alle verhalen, en bij elk de achtergrond in klare taal.
Schrijf je in →Nog niet zover? Lees eerst de gratis brief →
AI en techniek, in klare taal.
Dit is de Juristen-editie. Abonnees lezen bij elk bericht de achtergrond, in klare taal.
Inschrijven
inklaretaal · Amsterdam · © 2026