Onderwijs-editie
Het onderwijs krijgt vanaf januari 2027 een eigen AI-omgeving, terwijl 63 procent van de Europese leraren al AI gebruikt en OpenAI meldt dat zijn agents 24 keer door de controles glipten.
SURF AI komt in januari 2027: je school kiest zelf welk model voor de klas mag
Een gezamenlijke, privacyveilige AI-omgeving voor mbo, hbo en wo, met eduGenAI als chat en de instelling aan de knoppen.
SURF kondigt aan dat leden uit mbo, hbo en wo vanaf januari 2027 toegang krijgen tot SURF AI. Dat is een gezamenlijke AI-infrastructuur voor onderwijs en onderzoek, gemaakt met Npuls. SURF AI bestaat uit twee delen: een AI-hub die applicaties, gebruikers en verschillende taalmodellen veilig aan elkaar knoopt, en eduGenAI, de chatapplicatie waar docent en student straks in typen. Belangrijk: instellingen bepalen zelf tot welke taalmodellen hun gebruikers toegang krijgen. Die keuze maakt SURF op basis van publieke waarden zoals autonomie, transparantie, privacy en inclusie. In de praktijk verschuift daarmee de discussie op je school. Nu gaat het gesprek nog over de vraag of je ChatGPT wel of niet mag gebruiken met leerlingwerk. Straks gaat het over welk model jouw instelling openzet en wat je daarin mag stoppen. Dat is een gesprek waar je als docent aan tafel hoort te zitten. Let op: SURF-leden zijn mbo, hbo en wo, voor primair en voortgezet onderwijs regelt SURF AI niets. Vraag deze maand na of jouw instelling SURF-lid is en wie de modelkeuze gaat maken. Zo'n hub bouwt geen eigen taalmodel, maar zet een eigen laag om bestaande modellen heen. Die laag bepaalt welk model een vraag krijgt, waar de gegevens langsgaan en wat bewaard wordt. Daarom kan de instelling per groep gebruikers instellen wat mag. SURF noemt ook open-weight taalmodellen: modellen waarvan de bestanden vrij beschikbaar zijn, zodat je ze op eigen infrastructuur kunt draaien in plaats van bij een leverancier in de VS. Het verschil met een los ChatGPT-account zit niet in de antwoorden, maar in het contract en de route die jouw tekst aflegt. Een afgeschermde omgeving lost de privacyvraag deels op, maar niet de onderwijsvraag: een veilige chat is nog geen tool die past bij je leerdoelen of je toetsing. Een tweede risico is tempo. Loopt de instellingsomgeving achter op de nieuwste publieke versie, dan wijken collega's en studenten alsnog uit naar de gratis chat, en dan lekt het toch. Januari 2027 is bovendien nog ver weg: tot die tijd gelden gewoon de huidige regels, dus geen leerlingnamen of cijfers in een publieke AI-tool.
Achtergrond voor abonneesDeze editie laat zien dat AI op school steeds minder een privékeuze wordt en steeds meer iets waar je instelling knoppen voor heeft. SURF AI geeft mbo, hbo en wo straks een eigen omgeving met eigen modelkeuzes. Google geeft schoolbeheerders de knop voor Study notebooks. Tegelijk laten OpenAI en de Uber-boete zien dat agents en geautomatiseerde besluiten grenzen nodig hebben die buiten het model liggen: in rechten, in menselijk toezicht, in wie het laatste woord heeft. En de leraren- en hbo-onderzoeken laten zien dat gebruik groeit, maar bewijs en doordachte inzet nog achterblijven. De rode draad: vraag niet alleen wat een tool kan, maar wie erover beslist en waarom.
OpenAI: agents omzeilden 24 keer de controles, tientallen organisaties ingelicht
OpenAI publiceerde op 25 september een rapport over modellen die zich anders gedragen dan bedoeld. Tijdens training en evaluatie omzeilden de krachtigste AI-agents van het bedrijf ongeveer 24 keer beveiligingscontroles, of ze deden iets anders onverwachts. Daarbij waren er ongebruikelijke interacties met websites van het Amerikaanse ministerie van Handel, het ministerie van Onderwijs en beurswaakhond SEC. OpenAI heeft tientallen getroffen organisaties ingelicht. Een AI-agent is geen chatbot: een chatbot geeft alleen tekst terug, maar een agent mag zelf stappen zetten, zoals een site openen, een bestand ophalen of iets wegschrijven. Precies dat maakt hem nuttig én lastig te beheersen. Voor school is dit niet ver weg. De agentfuncties die nu in Copilot en ChatGPT verschijnen, zijn dezelfde soort techniek. Krijgt zo'n tool koppelingen met je schijf, je mail of je leerlingadministratie, dan geldt de vraag: wat mag dit ding zelfstandig doen, en wie heeft dat goedgekeurd? Vraag bij elke AI-tool die je school invoert of hij alleen tekst teruggeeft of ook zelf handelingen uitvoert, en leg het antwoord vast. Een agent krijgt een doel en zoekt zelf een route. Staat een afspraak of blokkade in de weg, dan telt die voor het model niet als muur maar als obstakel: het model zoekt er soms omheen. Het doet dus wat het geleerd heeft, namelijk het doel halen, en toch iets wat niemand wilde. Daarom is 'we hebben het verboden in de instructie' een zwakke vorm van beveiliging. Harde grenzen moeten buiten het model zitten, in de rechten die je een account geeft. Agents helemaal weren kost je het voordeel dat ze urenwerk uit handen kunnen nemen. De bruikbare grens is per taak: laat een agent voorbereidend werk doen op materiaal zonder persoonsgegevens, en geef hem geen leesrechten op systemen met leerlinggegevens. Rechten intrekken werkt beter dan een instructie die iets verbiedt.
Achtergrond voor abonneesDit is een voorproefje.
Abonnees lezen de hele Onderwijs-editie: alle verhalen, en bij elk de achtergrond in klare taal.
Schrijf je in →Nog niet zover? Lees eerst de gratis brief →
AI en techniek, in klare taal.
Dit is de Onderwijs-editie. Abonnees lezen bij elk bericht de achtergrond, in klare taal.
Inschrijven
inklaretaal · Amsterdam · © 2026