Juristen-editie
AI raakt niet alleen dossiers. Het kan ook invloed hebben op hoe rechters die dossiers beoordelen.
UvA: AI kan de blik van rechters ongemerkt sturen
Een AI-hulpmiddel kan al invloed hebben voordat een rechter een zaak beslist.
Onderzoekers van de UvA waarschuwen dat AI de aandacht van rechters kan sturen. Een systeem kan sommige omstandigheden extra zichtbaar maken en andere juist minder. Zo kan AI bestaande vooroordelen versterken. Volgens de onderzoekers is het niet genoeg om te zeggen dat AI de rechter alleen ondersteunt. Dat is belangrijk voor advocaten en andere juristen. Zij willen weten hoe AI de rechtspraak beïnvloedt. Er zijn plannen om AI dossiers te laten doorlichten en conceptuitspraken te laten maken. Een conceptuitspraak is een eerste versie van een uitspraak. Dan kan AI al invloed hebben voordat de rechter zelf een oordeel opschrijft. De onderzoekers wijzen op een proef uit 2025 bij de rechtbank Rotterdam. Daar hielp AI bij het schrijven van een strafvonnis.
Ga in een zaak na welke rol AI mogelijk heeft gespeeld. Vraag zo nodig hoe de rechter de uitkomst heeft gecontroleerd. Een AI-systeem kan bepalen welke stukken of omstandigheden extra aandacht krijgen. Daardoor begint de beoordelaar niet met een neutrale stapel informatie. Laat het systeem bepaalde patronen vaker zien? Dan kan dat bestaande aannames versterken. De invloed zit dus niet alleen in het advies van AI. Ook de volgorde en de keuze van informatie kunnen het oordeel kleuren.
De onderzoekers vinden het woord ‘ondersteunend’ geen goede bescherming tegen die invloed. De bron geeft geen nieuwe regel voor rechters. Ze beschrijft ook geen vaste toets voor elke zaak. Juristen kunnen dus niet aannemen dat een menselijk eindbesluit alle invloed van AI wegneemt. De praktische vraag is: welke informatie koos het systeem, en hoe is die keuze gecontroleerd?
Achtergrond voor abonneesDe berichten laten zien dat AI invloed kan hebben op hoe informatie wordt gekozen, geordend of beoordeeld. Bij rechtspraak is het daarom zinvol om twee dingen te vragen. Welke rol speelde een systeem? En hoe controleerde een mens de uitkomst? Dat geldt ook bij AI voor werving, zorg of terugkerend juridisch werk. Daar tellen de gebruikte gegevens, de testaanpak en menselijke controle. De berichten maken geen nieuwe Nederlandse regels. Controleer dus steeds wat in de concrete zaak of organisatie geldt.
Amerikaans hof: deze AI-training viel niet onder fair use
Een Amerikaans hof deed uitspraak over Ross Intelligence. Dat bedrijf trainde een AI-zoekmachine met beschermde koppen uit de juridische databank Westlaw. Volgens het hof mocht dat niet. Het is de eerste uitspraak in hoger beroep over AI-training en fair use. Het hof benadrukte dat de zaak niet over generatieve AI ging. Dat is AI die nieuwe tekst of andere inhoud maakt. Juristen verwachten dat partijen de redenering ook in andere lopende zaken aanhalen. Denk aan geschillen over muziek. Voor juridische organisaties roept de uitspraak een vraag op. Waar komt het materiaal vandaan waarmee AI-systemen zijn gemaakt? De uitspraak bepaalt niet vanzelf hoe andere zaken aflopen. Wel laat ze zien hoe een rechter auteursrecht op trainingsmateriaal kan beoordelen. Kijk bij een AI-leverancier wat die zegt over de herkomst van het trainingsmateriaal. Het hof keek naar beschermde koppen uit Westlaw. Die waren gebruikt om een concurrerende AI-zoekmachine te trainen. De vraag was of dat gebruik onder fair use viel. Dat is een Amerikaanse uitzondering op het auteursrecht. Het hof vond dat de uitzondering hier niet gold. Het trainen van een AI-systeem valt dus niet vanzelf buiten het auteursrecht. De zaak ging niet over een generatief model. Dat is een systeem dat nieuwe teksten maakt. Ook geldt een uitspraak van een Amerikaans hof niet vanzelf als regel in Nederlandse zaken. Andere partijen kunnen de redenering wel gebruiken in lopende geschillen. Ga daarom zorgvuldig na wat de uitspraak betekent voor een contract of zaak onder Europees of Nederlands recht.
Achtergrond voor abonneesDit is een voorproefje.
Abonnees lezen de hele Juristen-editie: alle verhalen, en bij elk de achtergrond in klare taal.
Schrijf je in →Nog niet zover? Lees eerst de gratis brief →
AI en techniek, in klare taal.
Dit is de Juristen-editie. Abonnees lezen bij elk bericht de achtergrond, in klare taal.
Inschrijven
inklaretaal · Amsterdam · © 2026